قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى

55

ارشاد الزراعه ( فارسى )

خاك از آن حفره زياد آيد آن زمين نيك بود و اگر آن خاك با حفره برابرى كند آن زمين ميانه بود و اگر از آن حفره كمتر آيد آن زمين بد بود . و بدانكه چون در زمين نمناك تخمى زراعت كنند و نيك سبز نشود ببايد دانست كه آن تخم در زمين خشك بهتر سبز مىشود و اگر در زمين خشك بكارند و نيك سبز نشود آن را در زمين نمناك بايد كشت و اگر در زمين بلند بكارند و نيك سبز نشود آن را در زمين پست بايد كشت و اگر در زمين پست كارند و نيك سبز نشود آن را در زمين بلند بايد كشت . چون بعضى تخمها در بعض زمين‌ها بهتر سبز مىشوند و گفته‌اند كه گندم و باقلى و ماش در زمين خشك زراعت كنند ضعيف بود و كرم بيخ آن ببرد و عدس و نخود و ساير حبوبات در زمين خشك و نمناك هر دو مىتوان كاشت و هر زمين كه محصول آن نيك نمىآيد ، چون يك سال در آن باقلى مصرى كه آن را به فارسى ترمس گويند بكارند بعد از آن هرچه بكارند نيكو آيد . زمين ريگ بوم بر دو قسم است يكى آنكه ريگ بر خاك غالب است ، ( شديار ) آن ( دوراه ) نافع است - چون بذر نمايند به تمام سبز مىشود و آب بسيار نمىخورد جهت آنكه نم نگاه مىدارد و زود مىرسد و محصول آن ادنى است . ديگر آنكه خاك بر ريگ غالب باشد شديار آن ( سه راه ) مناسب است . بذر آن تمام سبز مىشود و محصول آن تيز برد اعلاست و بده روز پيشتر از شخ مىرسد و زمين آن نيز بسيار آب نمىخورد ، جهت آنكه نم نگاه مىدارد و هرچند انبار بسيار دهند فايده دارد و در زمين مذكور جميع محصولات خوب مىشود . ( شخ ريگ ) شديار آن ( چهارراه ) نافع است . چون بذر نمايند تمام سبز مىشود و محصول بر قاعده مىآيد و هرچند آب و انبار بسيار دهند فايده دهد و تاك نيز در زمين مذكور خوب مىشود .